Home Nieuws Activiteiten Kom langs Voor ieder Jeugd IVN

Zwarte els (Alnus glutinosa)

Biologie

De zwarte els kan op veel plaatsen groeien maar houdt het meest van vochtige grond, zoals in broekbossen en langs sloten.

De boom bloeit in het voorjaar, met katjes die zeer veel stuifmeel produceren. Aan een els zitten aparte mannelijke en vrouwelijke bloemen. De vrouwelijke bloemen lijken op de vruchten, maar dan in het klein.
De bladeren verschijnen pas in mei, en vallen in het najaar af zonder herfstkleuren te krijgen.
De vruchten, de elzenproppen, zijn houtig en ovaal. Ze blijven vaak de hele winter nog aan de boom zitten.

De els vormt wortelknolletjes. In symbiose met schimmels kan de els hiermee stikstof uit de lucht vastleggen.

Herkomst en gebruik

De els is inheems in West-Europa en komt verder in grote delen van Europa en Azië van nature voor, ook boven de poolcirkel. Soorten die in Nederland voorkomen zijn de zwarte els en de grauwe els. In gunstige omstandigheden kan de boom 30 meter hoog worden.

De els speelt een rol in de mythologie van diverse culturen. Doordat de els vaak op moerassige plaatsen groeit werd de boom gezien als spookboom. Er zouden dwaallichtjes in huizen die argeloze voorbijgangers het moeras inlokten. Volgens een Keltische sage ontstond de eerste man uit een els. Ook werd de els in verband gebracht met dood en wedergeboorte.
Voor de Germanen was de els de boom van Thor, de dondergod.

Elzenhout dat volledig onder water zit verrot niet. Daarom werden er vroeger heipalen en funderingen van gemaakt.
Elzenhout levert houtskool op die bij verbranding veel hitte afgeeft. De traditionele Twentse midwinterhoorns zijn meestal van elzenhout gemaakt.

Waar te zien?

Monumentale bomen van deze soort in de gemeente Valkenswaard:
Zwarte els bij ’t Lupke