Home Nieuws Activiteiten Kom langs Voor ieder Jeugd IVN

Beuk (Fagus sylvatica)

Biologie

Een beuk heeft eivormig blad met een gladde rand. Wanneer het blad aan de boom verschijnt is het zachtbehaard en lichtgroen. Vervolgens wordt het glad en donkerder groen. Bijna op hetzelfde moment dat de bladeren verschijnen, in mei, gaat de boom bloeien. De beuk heeft aparte vrouwelijke en mannelijke bloemen.

Een beuk heeft af en toe een ‘zaadjaar’: dan draagt de boom overvloedig vrucht. De driehoekige beukennootjes zitten in napjes. Ze zijn eetbaar, ook voor mensen. Beukenblad verkleurt in de herfst van groen naar bruin. Het dorre blad kan nog lang aan de boom blijven zitten. Bij een beukenhaag valt het oude blad pas af wanneer de jonge blaadjes zich ontvouwen.

In de winter is een beuk makkelijk te herkennen aan de lange, spitse knoppen. De schors is glad en grijzig. Normaal gesproken zorgt het bladerdek van de beuk voor diepe schaduw onder de boom en op de stam. Na een snoeibeurt kan dit anders zijn. Omdat de schors zo dun is, kan een beukenboom dan last krijgen van zonnebrand. De stam van een gesnoeide beuk wordt vaak met jute omwikkeld om dit tegen te gaan. Een beuk vormt geen duurzaam kernhout, beuken worden vaak niet ouder dan 150 jaar.

Behalve ‘gewone’ beuken met groen blad bestaan er ook beuken met roodbruin blad. Deze afwijking is rond 1700 bij beuken in de Alpen ontdekt. ‘Bruine’ beuken, bomen met deze eigenschap, worden ook nu nog veel gekweekt.

Herkomst en gebruik

‘Beuk’ en ‘boek’ zijn woorden met een gezamenlijke oorsprong. In de oudheid werden runentekens vaak gekerfd in beukenhout. De eerste boeken werden gedrukt met behulp van letters die waren gesneden uit beukenhout.
Oude, vrijstaande beuken hebben een majestueus voorkomen. In veel culturen was zo’n beukenboom daarom gewijd aan een belangrijke godheid zoals Odin (Germanen) en Jupiter (Romeinen).
Beukennootjes zijn een delicatesse voor wilde zwijnen. De eindeloze beukenbossen in Duitsland en Frankrijk zijn in het verleden aangeplant ten behoeve van de jacht.

Slechts enkele van de beukennootjes van een ‘bruine’ beuk leveren opnieuw een beuk met bruin blad. Zulke bomen waren daarom lange tijd erg duur. Een bruine beuk in de tuin was een statussymbool en heette in de volksmond ‘notarisboom’.

Beukenhout is makkelijk te verwerken en splintert niet. Het wordt nog steeds veel gebruikt voor het maken van speelgoed en meubels.
Ook zit in beukenhout een ontsmettende stof. Dit is de reden dat vroeger houten benen gemaakt werden van beukenhout.

Waar te zien?

Monumentale bomen van deze soort in de gemeente Valkenswaard:
Beuk aan de Valkenierstraat
Beuk bij Achterste Brug 16
Beuk in de pastorietuin te Borkel
Bruine beuk bij huize Agnetendal
Bruine beuk bij villa Robijnenhof
Bruine beuken bij het Brouwerijplein
Bruine beuken op Bergstraat 5
Bruine beuken op het oude kerkhof in Valkenswaard
Bruine beuken op het parkeerterrein bij De Oase
Bruine beuken voor Markt 3
Bruine beuk in de pastorietuin te Dommelen
Bruine beuk in het Van Bestpark
Bruine beuk op Bergstraat 52
Bruine beuk op Luikerweg 100